أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
745
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
طرف شمال از ملك روس و ماچين توصل مىدارد ، و هر سال - بنابر كشف اين راز - جهازها روانه مىشوند ، و لكن چون تاب و توانائى تحمل شدّت سرما كه به طرف شمال مىشود نمىدارند ، مراجعت مىنمايند ، چه اگر آنجا بمانند جهاز در يخ بسته شود و همانطور بماند ، و نيز به راه خشكى مردمان روانه مىشوند ، امّا هم وقتى كه به غايت سمت شمال مىرسند از شدّت سرما و بيشه و دشتهاى سهمناك بىنيل مقصود بازمىگردند ، و باز طمع و اميد دارند كه راه يافته شود . و بايد دانست كه مملكت امرقه بسيار دراز و كلان است ، امصار و بلاد آن دور و نزديك از خط استوا واقع است ، و لهذا درازاى شب و روز و فصول و پيدايش نبات و حيوان و در آن مختلف است و گرمسير و سردسير و اعتدال همه در آن مىشود ، و امرقه در كثرت و كلانى درياى شيرين و خوشگوارى آن و درختان كارآمدنى براى ساختن عمارت « 1 » ، و شجرههاى با ميوه و نباتات خوشمزه ، و گلهاى رنگين خوشمنظر و خوشبو و معدنيّات مملوّ از جواهر و زر و نقره و غير آن مثل : آهن و مس و رصاص و امثال آن بر ملكهاى دنياى كهنه - كه هفت اقليم پيشينيان است - امتياز و برترى مىدارد . حالات اهالى قديمهء امرقه اكنون به ضيافت طبع سامعان و خوانندگان فى الجمله از احوال ساكنان اصلى امرقه را مىنويسد . بدانكه : وقتى كه مردمان اسپين به امرقه رسيدند در ملك مكسكو
--> ( 1 ) عمارات : « الف » .